του Γιάννη Πανούση
Ελευθεροτυπία, 3 Νοεμβρίου 2008

Τα όνειρα προκαλούν κάθε τυχόν ερμηνεία.
Και η ζωή στηρίζεται σε υποθέσεις.
Άγης Μπράτσος, Όλα γνωστά

Ακούω τον τελευταίο καιρό πολλές φωνές που καλούν την κοινωνία των πολιτών να παρέμβει αποφασιστικά (και δυναμικά;) στα όσα συμβαίνουν γύρω μας.
ΠΕΡΑΝ των θεωρητικών και ιδεολογικών προβληματισμών για το ποιος είναι ακριβώς ο ρόλος των μορφωμάτων αυτών το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι «πώς να δημιουργήσεις μια ενεργή κοινωνία πολιτών όταν δεν έχεις καν κοινωνία». Εξηγούμαι. Κάθε κοινωνία (πρέπει να) εμφορείται από μια καθολική συνείδηση που υπερβαίνει τα συγκεκριμένα άτομα και καθίσταται ήθος. Σημαντικό στοιχείο του ήθους αυτού είναι η ανάληψη ενός χρέους, μιας οφειλής απέναντι στο κοινωνικό σύνολο και κατ’ επέκταση απέναντι στους συνανθρώπους.
ΣΕ μια κοινωνία δεν συμμετέχουμε μόνο για να διεκδικούμε ή μόνο για να κερδίζουμε. Πρέπει συχνά-πυκνά να αυτοπεριορίζουμε τα δικαιώματά μας για να μπορέσει να χαρεί ο πλαϊνός μας τα δικά του δικαιώματα.
ΑΛΛΩΣΤΕ, η αναγνώριση του χρέους κάθε ανθρώπου προς τους συνανθρώπους του διαμορφώνει μια ένωση συνειδήσεων και δίνει στην ελευθερία το γνήσιο περιεχόμενο και νόημά της. Η ιδέα του χρέους, γεννημένη από το οιονεί-κοινωνικό συμβόλαιο, μας επιβάλλει να συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τους κανόνες της κοινής ζωής (της μόνης άλλωστε που μεταμορφώνει το ανθρώπινο ον σε ανθρώπινο πρόσωπο).
ΔΕΝ είναι π.χ. η αγάπη προς τον πλησίον μου -συχνά άλλωστε δεν τον γνωρίζω καθόλου- που με ωθεί να αδράξω ένα κουβά νερό και να ριχτώ στο καιγόμενο σπίτι του. Είναι ένα αίσθημα πολύ πιο ευρύ, μια ευαισθησία (δι)ανθρώπινης αλληλεγγύης, μια αίσθηση του συν-ανήκειν.
ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ, άραγε, κάτι τέτοιο στην ελληνική κοινωνία σήμερα; Υπάρχουν κοινοί στόχοι, κοινές ελπίδες, κοινό αξιακό σύστημα, κοινή αίσθηση και κοινή διαχείριση κοινών κινδύνων; Αμφιβάλλω.
ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ δεν παίρνουν τα παραμικρό ρίσκο για να υπερασπιστούν ιδέες (για τις οποίες υποτίθεται ότι κόπτονται), θεσμούς (τους οποίους υποτίθεται ότι υπηρετούν) ή πρόσωπα (τα οποία υποτίθεται ότι αγαπούν). Νομιμοποιήσαμε την αυθαιρεσία, πολιτικοποιήσαμε την τυφλή βία και εντέλει ηθικοποιήσαμε τη διαφθορά και τον χρυσοκέντητο ατομικισμό.
ΣΕ ΛΙΓΟ θα ζητάμε συγγνώμη από τους παράνομους επειδή τους ενοχλούμε στην (εκ)τέλεση του έργου τους.
Σ’ ΑΥΤΗ την κοινωνία του φόβου και της απάθειας, των προσχημάτων και των υπεκφυγών, ποια θα είναι ακριβώς αυτή η κοινωνία των πολιτών που θα βρει φωνή, θα την υψώσει και την κάνει πράξη;

ΥΓ.: Αν -για κάποιους- η παρουσία μας δίνει άλλοθι, η απουσία μας δίνει -σε άλλους- χώρο. Θέμα συνείδησης.

Το χαρμάνι του όλα και του τίποτα, που ρηχαίνει τη Δημοκρατία.

του Γιάννη Πανούση
Τα Νέα, 21/12/2004

Τα βήματα
οδηγούν δρόμους.
Άγη Μπράτσου, Σκληρή αφή

Όπως και να προσεγγίσει κανείς την υποψηφιότητα του άξιου Κάρολου Παπούλια για την Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας, είτε ως συναίνεση (συμβατή με το πνεύμα του Συντάγματος) είτε ως συν-ένεση (σύμφωνα με τις εσωτερικές ανάγκες ανεύρεσης  νέων ισορροπιών στα δύο μεγάλα κόμματα), το βαθύ πολιτικό πρόβλημα της χώρας δεν έχει λυθεί.

Αυτή η βαθιά πληγή που απλώνει τον μολυσματικό της ιό σε όλο τον δημόσιο βίο σχετίζεται με τη φύση της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ, δηλαδή με την ουσία της πολιτικής τους και όχι με τα επικοινωνιακά μακιγιαρίσματα και τρικ. Με άλλα λόγια, η Δεξιά παραμένει (μια πιο ευέλικτη) Δεξιά και το σοσιαλιστικό κίνημα εξακολουθεί να οραματίζεται (ένα πιο soft) δημοκρατικό σοσιαλισμό;

Οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες, διότι συσκοτίζονται από προσωπικά βιώματα, ιδεολογήματα και νοσηρά φαινόμενα. Γκαφαδόροι από ‘δω, λαμόγια από ‘κει, αναχρονιστική πρακτική από ‘δωε κσυγχρονιστική διαπλοκή από ‘κει, λαϊκισμός του ’50 από ‘δω, ξύλινη γλώσσα του ’80 από ‘κει. Ένα χαρμάνι του όλα και του τίποτα, που ρηχαίνει τη Δημοκρατία.

Ακόμα κι αν ο φιλελευθερισμός και η σοσιαλδημοκρατία συνέκλιναν ως δρόμοι πολιτικής διαχείρισης, τούτο δεν σημαίνει ούτε ότι πο φιλελεύθεροι και οι σοσιαλδημοκράτες πολίτες έχουν ταυτόσημες απόψεις και κοινωνικές συμπεριφορές ούτε ότι μπορεί ο κάθε πολίτης να κρύβεται πίσω από μια ιδεολογική ταμπέλα προκειμένου να εξυπηρετεί τα εκάστοτε ιδιωτικά του συμφέροντα.

Το δίλημμα δεν είναι (και ποτέ δεν ήταν) αν θέλουμε να ενταχθούμε στη μεγάλη οικογένεια των αγοραίων συντηρητικών της τάξης και της πειθαρχίας ή στα νέα στρώματα των σοσιαλιζόντων σαλονόβιων και των συμβιβασμένων μικρομεσαίων. Πολιτική ηθική είναι να μην παίζουμε σε δύο ταμπλό. Δεν επιτρέπεται σε κάποιον αριστέρο (έστω και κεντρο-αριστέρο)να λυγίζει τόσο πολύ τη συνείδησή του (ή και τη μέση του) για να χωρέσει στο club του κατεστημένου ή για ν’ αποκτήσει την αίγλη του radical chic διανοούμενου.

Το ίδιο ισχύει και με τον δεξιό (ή έστω κεντρο-δεξιό) ψηφοφόρο ή οπαδό. Δεν μπορεί να δανείζεται επ’ άπειρον τις αρχές και τις αξίες του σοσιαλισμού για να τις φιλελευθεροποιήσει (αλλοιώνοντας έτσι το νόημα και το στόχο τους).

Ας το πάρουν απόφαση οι πολιτικές ηγεσίς και ας τους ακολουθήσουν και οι πολίτες. Η Δεξιά είναι συντηρητική και η Σοσιαλαριστερά είναι προοδευτική. Και οι δύο παρατάξεις και όλα τα στελέχη λειτουργούν εντός του δημοκρατικού πολιτεύματος, αλλά με βάση διαφορετικά εργαλεία ανάλυσης, διαφορετικές πολιτικές διεργασίες, διαφορετικές ατομικές πορείες των ηγεσιών τους.
Αυτό το μήνυμα πρέπει να λάβουν κυρίως τα στελέχη και οι φίλοι του ΠΑΣΟΚ. Δεν είναι δυνατόν να μιλάνε σαν επαναστάτες , να ζούνε σαν μεγιστάνες και να συμ-περι-φέρονται μεταξύ τους σαν μαχαιροβγάλτες.

Μπορεί να μοιάζει δύσκολη, αλλά δεν παύει να είναι καθαρή και έντιμη ή απόφαση να επιλέξεις με «με ποιους είσαι». Σίγουρα όλοι  Έλληνες είμαστε και εύχομαι όλοι να νιώθουμε «αδέρφια». Από  ‘κει και πέρα όμως ο καθείς παίρνει ατομική θέση και υπέχει προσωπική ευθύνη για το πώς διαχειρίζεται τα προσωπικά του δικαιώματα και ιδίως τις πολιτικές του υπο-χρεώσεις (προς τον εαυτό του, προς τους συντρόφους του και κυρίως προς τη νέα γενιά).

Ναι στη συναίνεση για να πάει ο τόπος μπροστά, αλλά αυτό δεν φθάνει. Πρέπει να πάνε και οι Έλληνες μπροστά. Κι αυτό απαιτεί (και προϋποθέτει) σχέδιο, συστηματική δουλειά, άγαστη συνεργασία, νέες ιδέες, ξεκάθαρες θέσειςάφθαρτα πρόσωπα, δημοκρατικές ευαισθησίες. Μπορεί να εξωραϊστει τόσο πολύ η Ν.Δ. ώστε να μην μοιάζει και να μην είναι Δεξιά; Δεν το πιστεύω. Μπορεί να ανασυγκροτηθεί τόσο πολύ το ΠΑΣΟΚ ώστε να μη θυμίζει τίποτα από τον «εκσυγχρονιστικό αντικατοπτρισμό» ή από το «μακρύ χέρι της άνομης εξουσίας»; Ο καιρός και οι αντοχές του ευρέος (και όχι του «βαθέος») ΠΑΣΟΚ θα δείξουν.

του Γιάννη Πανούση
Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 3 Νοεμβρίου 2008

Τρομοκρατία είναι το πάθος
να ζουν οι άλλοι όπως εμείς
Άγης Μπράτσος, Πρώτο φως

Η «σκέψη με εικόνες» εμπεριέχει πολλούς κινδύνους: από την ανάπτυξη ρατσιστικών ιδεολογιών μέχρι τη σύλληψη εγκληματιών με φυσιογνωμικά κριτήρια.
ΑΝΘΡΩΠΟΙ-τέρατα, διαβολικά σημάδια στο σώμα του εγκληματία, γόητες, μάγοι και στρίγγλες που φέρουν στίγματα αναγνώρισης, το «εγκληματικό κτήνος», ο εγκληματίας-υπάνθρωπος, ακόμα και ο άσχημος ή ο ξένος εξακολουθούν να μας πανικοβάλλουν λόγω των φυσιογνωμικών ιδιαιτεροτήτων τους.
ΣΑΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑ όπου η κοινότητα σκοτώνει (= θυσιάζει) ένα από τα («διαφορετικά») μέλη της, καθησυχάζοντας την ένοχη συνείδηση όλων ή σαν τη διαδικασία με την οποία «απονέμουμε» τον ρόλο του αποδιοπομπαίου τράγου στους ομοφυλόφιλους και στους σακάτηδες, η «δικαιοσύνη μας», μέσω φυσιογνωμικών προκαταλήψεων, διατηρεί ακόμα τις μαγικές της ρίζες.
ΠΟΣΟ λοιπόν έχει παγιδευτεί η Εγκληματολογία στο παιχνίδι του ομαδικού ασυνείδητου, συγχέοντας τον «κακό» με τον «άσχημο», τον «διαφορετικό» με τον «εγκληματία»;
ΠΟΛΛΟΙ ισχυρίζονται ότι οι εγκληματίες έχουν την «εμφάνιση» του εγκλήματός τους. Αλλοι, πως οι εγκληματίες διαφέρουν «φυσιογνωμικά» από τις φωτογραφίες της Σήμανσης. Το «πορτρέτο» του εγκληματία και η «πινακοθήκη» των εγκληματιών δεν βρίσκουν σύμφωνους τους συγγραφείς.
ΚΙ ΟΜΩΣ, υπάρχει και η αντίθετη άποψη. «Πόσο άδικοι είναι οι άνθρωποι όταν δικάζουν σύμφωνα με το παρουσιαστικό». Καθώς εντυπωσιάζονται από την «εικόνα» και δεν ενδιαφέρονται για την ψυχή, δεν διακρίνουν πίσω από το «σκληρό» βλέμμα το δυστυχές πρόσωπο ενός ανθρώπου. Προσοχή λοιπόν: να μην (κατα)κρίνουμε «εξ ασυμπαθείας» ή λόγω δεισιδαιμονικών καχυποψιών ή λόγω προκαταλήψεων.
Η ΕΙΚΟΝΑ του «αρνητικού ήρωα» κατασκευάζεται λεκτικά από δημοσιογράφους που προτιμάνε την ιδιότητα του «φωτογράφου αγριμιού» από αυτή του «ζωγράφου -έστω και καταραμένων- ανθρώπων».
ΜΕΣΑ στα επίθετα που «κοσμούν» τις περιγραφές των εγκληματιών ή τους ακραίους χαρακτηρισμούς (δράκος, κτήνος κ.λπ.) σοβεί η καρκινογόνος ιδεολογία της απόρριψης «κάποιου που δεν μας μοιάζει», κάποιου «διαφορετικού». Κι έτσι η υποψία για τους «άλλους» γενικεύεται. Η μέσω κιτρινόμαυρων τηλε-εκπομπών «δημόσια κάθαρση» συνήθως «τρυπάει» τις ήδη διάτρητες ηθικές των «εκτελεστών». Προσοχή λοιπόν: η «βία της σκέψης», ακόμα και με αμυντικό πρόσχημα, καταλήγει σε έγκλημα. Αν εκτελούμε τους «υπόπτους» πριν αποδειχθεί οτιδήποτε, τότε γινόμαστε εμείς ένοχοι. Γι’ αυτό και σε τελική ανάλυση το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Πόσο έτοιμοι είμαστε όλοι μας να δεχτούμε τη μοναδική ίσως ερμηνεία του ζητήματος που περιέχεται στη φράση: «Η εικόνα του λύκου δεν μας φοβίζει όπως ο λύκος, αλλά όπως η εικόνα του λύκου που έχουμε μέσα μας».

του Γιάννη Πανούση*
aixmi.gr, Πέμπτη 29 Νοεμβρίου 2012

Συχνά λες όχι
και νιώθεις ελεύθερος.
Θα το αντέξεις;
Άγης Μπράτσος, Τόσα λόγια

Στη χώρα μας τα όρια της Δημοκρατίας επαναχαράζονται καθημερινά, καθώς έχουμε (συν) αποφασίσει εδώ και πολλά χρόνια να μην τηρούμε τους (όποιους) κανόνες. Έτσι, για να τιμωρήσουμε το άδικο Κράτος δεν πληρώνουμε φόρους, για να συμψηφίσουμε τις οικονομικές μας απώλειες κλέβουμε στο ζύγι τον πελάτη μας, για να εκτονωθούμε από την πίεση μουντζώνουμε, βρίζουμε όποιον βρεθεί στο δρόμο μας, για να δείξουμε το «αντιστασιακό» μας πρόσωπο παραβιάζουμε κάθε νομική διάταξη (από το κόκκινο φανάρι μέχρι το αυθαίρετο χτίσμα κι από το παράνομο φακελάκι μέχρι την καταστροφή δημόσιας περιουσίας).

Αυτό το επικίνδυνο παιχνίδι με τους νόμους και την κοινωνία προβαλλόταν επί χρόνια ως άσκηση δημοκρατικών (;) ελευθεριών και ως δικαίωμα στη διαφορά (!). Η εκάστοτε πολιτική εξουσία δεν είχε λόγο να σταματήσει την ανομική κατάσταση, αφού πάνω σ’ αυτήν έχτιζε το δικό της δίκτυο διαπλοκής και διαφθοράς.

Οι τάχατες αντιδρώντες – δια της ατομικής παρανομίας – στο Κράτος στην ουσία ενίσχυαν το κατεστημένο το οποίο είχε (και έχει) περισσότερους τρόπους να κερδοσκοπεί και να κυβερνά.

Όλα αυτά, όμως, τα φαινόμενα αν και υπονόμευαν τη Δημοκρατία και τους θεσμούς, δεν την κατέλυαν.

Σήμερα που εμφανίζονται πολιτικά μορφώματα που αμφισβητούν ευθέως τον μεταπολιτευτικό Κοινοβουλευτισμό, μήπως η Δημοκρατία πρέπει να αναστοχαστεί την αυθαίρετη λειτουργία της και αντί να αισθάνεται ενοχική κι αδύναμη, να διορθώσει πρώτα τα δικά της λάθη πριν αντιμετωπίσει αποφασιστικά τη μετωπική επίθεση την οποία δέχεται σε όλο το φάσμα των λειτουργιών της;

*Ο καθηγητής Εγκληματολογίας Γιάννης Πανούσης είναι βουλευτής της ΔΗΜΑΡ

του Γιάννη Πανούση*
Η εφημερίδα των συντακτών, 05/12/2012

Ο βίος λειψός. Τα όνειρα έξαλλα.
Κι εμείς στη μέση.

Αγης Μπράτσος, Τόσα λόγια

 

Η δύσκολη οικονομική συγκυρία έχει θολώσει το μυαλό του κάθε Ελληνα που ζει σε απόγνωση. Εχει θολώσει τις ιδεολογικές σταθερές και έχει θολώσει και τις πολιτικές κινήσεις σκακιέρας. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα θα επιχειρήσω να προσεγγίσω τις θέσεις της Δημοκρατικής Αριστεράς.

Η ΔΗΜΑΡ ως αριστερό κόμμα εξέφραζε και εκφράζει τους ανθρώπους που θέλουν να ανατρέψουν ειρηνικά τους άνισους και άδικους όρους της κοινωνίας και που οραματίζονται μια Ελλάδα χωρίς διακρίσεις και διαχωρισμούς.

Η ΔΗΜΑΡ ως υπεύθυνη δύναμη επέμενε και επιμένει στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, στην κατάλυση των δεσμών που δημιούργησαν τα χρέη και τα ελλείμματα από τις κυβερνήσεις του παρελθόντος, στην υπέρβαση των επιμέρους διαφορών χωρίς αλλοίωση της ιδεολογίας της.

Η ΔΗΜΑΡ ως καταλύτης του πάσχοντος πολιτικού συστήματος παρενέβαινε και παρεμβαίνει όχι μόνο για να διορθώνει τις παθογένειες του χθες, για να εξυγιάνει δομές και θεσμούς, για να προστατεύει τους αδύναμους και μη έχοντες, αλλά ταυτόχρονα επιχειρεί –μέσα σε δύσκολες συνθήκες– να στρίψει το τιμόνι της Ελλάδας και της Ευρώπης προς αριστερές κοινωνικές πολιτικές.

Η ΔΗΜΑΡ ως πόλος της νέας Σοσιαλιστικής Δημοκρατικής Αριστεράς ήλπιζε και ελπίζει στην ανεύρεση κοινών τόπων συμφωνιών και συνεργασίας όλων των δημοκρατικών, προοδευτικών, σοσιαλιστικών, αριστερών δυνάμεων, εντός και εκτός κομματικών σχηματισμών, χωρίς αποκλεισμούς και ηγεμονεύσεις.

Η ΔΗΜΑΡ ως συνεχές φόρουμ διαλόγου και συνεννόησης καταθέτει τις δικές της προτάσεις χωρίς να «επιτίθεται σκαιά» στις θέσεις των άλλων κομμάτων ή να συκοφαντεί πρόσωπα και ιδεολογίες.

Τέλος, η ΔΗΜΑΡ με σταθερή στρατηγική πυξίδα την ανεξάρτητη και υπερήφανη Ελλάδα δεν θα πάψει ποτέ –και παρά τον συνεχή, ακραίο και πέραν της πολιτικής ηθικής πόλεμο προθέσεων που δέχεται– να υπερασπίζεται το δικαίωμα όλων των Ελλήνων να ζούνε με αξιοπρέπεια και ασφάλεια.

Στον καθημερινό αυτό αγώνα, όπου η «επαναστατική βία», οι κορόνες εντυπωσιασμού και η παραπλάνηση του λαού με ψεύτικους παραδείσους δεν έχουν θέση, η ΔΗΜΑΡ είναι παρούσα και δηλώνει ότι θα είναι πάντοτε έτοιμη και ανοικτή στην πραγμάτωση της Κυβερνώσας Αριστεράς, διαχρονικό ενωτικό πρόταγμα του ελληνικού λαού.

*Καθηγητής, βουλευτής ΔΗΜΑΡ